Noble Health

Blog

Kolagen – brakujący element zdrowia i urody

kolagen

Kolagen stanowi ok. 30% wszystkich białek obecnych w organizmie człowieka. Jego zawartość w różnych tkankach jest bardzo zróżnicowana. W mięśniach występuje w ilości od 1 do 10%, w kościach i naczyniach krwionośnych ok. 25%, natomiast w skórze sięga 20%.

Kolagen najczęściej kojarzymy z dolegliwościami stawów i utrzymaniem zdrowej, pięknej skóry, jednak funkcji tego białka w ustroju człowieka jest znacznie więcej. Co zatem decyduje, że aktualnie obserwujemy tak duże zainteresowanie tym składnikiem? Badania żywieniowe jakie wykonywano w wielu krajach rozwiniętych potwierdzają, że udział białek kolagenowych w naszej diecie uległ znacznemu zmniejszeniu. Odpowiada za to głównie wyeliminowanie z jadłospisu składników i potraw zawierających podroby, skórki i chrząstki, które niestety nie są kojarzone z modelem zdrowego odżywiania. Rezygnując z tych produktów ze względu na obecny w nich głównie tłuszcz zwierzęcy zawierający nasycone kwasy tłuszczowe, jednocześnie pozbywamy się tego co cenne, czyli budulca naszych stawów i skóry. Dobrym rozwiązaniem jest oczywiście mądra dieta, w której do przygotowania zup warto stosować odtłuszczone wywary drobiowe, rybne i wołowe. Korzystną alternatywą jest także sięganie po preparaty zawierające kolagen. Aby lepiej zrozumieć co decyduje o ich przyswajalności i funkcjonalności potrzebnych jest jednak kilka informacji o budowie i właściwościach fizjologicznych tego białka.

Synteza kolagenu odbywa się w komórkach tkanki łącznej – fibroblastach. To właśnie one odpowiadają za wytwarzanie prokolagenu, z którego w kolejnych etapach tworzone są ostatecznie białka kolagenowe. Jest to bardzo złożony proces, który obejmuje zarówno etapy wspólne dla wszystkich białek, ale także i te charakterystyczne tylko dla kolagenu. Białko to posiada wyjątkowy skład i charakteryzuje się również nietypowym ułożeniem aminokwasów w cząsteczce, co warunkuje jego niepowtarzalne właściwości. W jego budowie bierze udział od 19 do 21 aminokwasów, przy czym ok. 30% przypada na glicynę. Dwa najbardziej charakterystyczne dla kolagenu aminokwasy to hydroksyprolina i hydroksylizyna. Cechą wyróżniającą to białko jest również obecność w cząsteczce substancji określanych mianem proteoglikanów, które aż w 95% zbudowane są z polisacharydów, a tylko w 5% z białek. Do substancji cukrowych, które je tworzą zaliczany jest: kwas hialuronowy, siarczan chondroityny, siarczan keratanu, siarczan dermatanu czy siarczan heparanu. To właśnie proteoglikany odgrywają kluczową rolę w określaniu licznych właściwości chrząstki stawowej, ale także centralnego układu nerwowego i rogówki oka. Pełnią one funkcje powierzchniowych receptorów komórek biorących udział w procesie rozpoznawania i wiązania wielu substancji.

Białka kolagenowe stanowią grupę co najmniej 20 typów białek, charakteryzujących się różnym składem, budową, strukturą przestrzenną oraz właściwościami. Na rynku aktualnie dostępnych jest wiele preparatów kolagenowych, które różnią się między sobą przeznaczeniem, pochodzeniem kolagenu (rybi, drobiowy, wołowy, wieprzowy), sposobem izolacji i przetwarzania, sposobem suszenia, dodatkowymi substancjami zwiększającymi funkcjonalność i wykorzystanie w określonych schorzeniach (np. witaminy, mikroelementy, kwas hialuronowy, siarczan chondroityny) czy sposobem aplikacji (kapsułki do bezpośredniego połykania lub rozpuszczalne proszki do przygotowywania napojów).

Kluczowych czynnikiem warunkującym wykorzystanie kolagenu przez nasz organizm jest jego pochodzenie gatunkowe i sposób izolacji. Kolagen pozyskiwany z surowców wieprzowych i wołowych jest zazwyczaj bardziej usieciowany i charakteryzuje się wyższą temperaturą denaturacji. Wraz z wiekiem zwierząt postępują również procesy starzenia, które polegają na tworzeniu wewnątrz i międzycząsteczkowych wiązań sieciujących zwiększających gęstość kolagenu, ale jednocześnie ograniczających jego rozpuszczalność. To właśnie ta cecha tego białka w znacznym stopniu decyduje o sposobie izolacji i jego właściwościach żywieniowych. Wytwarzanie kolagenu ze skór świńskich i bydlęcych wymaga zatem użycia bardzo agresywnej metody z wykorzystaniem podwyższonej temperatury i czynników chemicznych, a to z kolei powoduje znaczną degradację tego białka i ogranicza wartość biologiczną wytwarzanych preparatów. Kolagen pochodzący ze skór rybich i surowców drobiowych jest znacznie mniej usieciowany niż wspomniany kolagen skór bydlęcych czy wieprzowych. Jego rozpuszczalność jest wyższa, co pozwala zastosować znacznie łagodniejszej metody izolacji. Taki proces daje możliwość otrzymania formy kolagenu o znacznie wyższej wartości biologicznej tzw. hydrożelu.

kolagen morski

Niektóre preparaty kolagenowe dodatkowo poddawane są procesowi hydrolizy, czyli działaniu enzymów rozkładających długie łańcuchy białkowe na mniejsze fragmenty. Enzymy jakie są wówczas stosowane to dokładnie te same biokatalizatory jakie występują w naszym przewodzie pokarmowym i odpowiadają za procesy trawienia pokarmu. Zastosowanie dodatkowo takiej obróbki znacznie zwiększa strawność i przyswajalność otrzymywanych wówczas hydrolizatów. Jednocześnie w uzyskiwanych preparatach cześć aminokwasów nie jest zdegradowana jak przy zastosowaniu metod chemicznych, a to z kolei przekłada się na lepsze wykorzystanie kolagenu w ustroju.

Ważnym elementem produkcji jest również proces utrwalania, który warunkuje uzyskanie odwodnionej formy umożliwiającej jej bezpieczne przechowywanie. Powszechnie stosowane metody suszenia najczęściej opierają się na zastosowaniu podwyższonej temperatury z jednoczesnym dostępem tlenu atmosferycznego, co nie jest obojętne i może pogarszać wartość biologiczną preparatu kolagenowego. Najlepszym sposobem jest zastosowanie procesu liofilizacji, czyli suszenia wcześniej zamrożonego materiału pod obniżonym ciśnieniem. To niestety najdroższy sposób utrwalania ale najlepszy. Ogranicza zmiany wywołane podwyższoną temperaturą oraz dostępem tlenu, co pozwala w pełni zachować jakość.

Ważnym aspektem określającym funkcjonalność preparatów kolagenowych, jest ich wzbogacanie w szereg substancji dodatkowych. W dostępnych w handlu produktach dość wyraźnie zarysowują się dwa główne kierunki wykorzystania. Pierwszy skupia się na regeneracji/odbudowie tkanki chrzęstnej stawów, natomiast drugi dotyczy utrzymania atrakcyjnego, młodego wyglądu skóry. Podstawowym składnikiem jaki dodaje się do większości preparatów kolagenu jest witamina C, która bierze udział w jego syntezie. To absolutnie niezbędny składnik warunkujący skuteczność tego typu suplementów. Podstawowa funkcja witaminy C to udział w procesie hydroksylacji proliny i lizyny, czyli tworzenia charakterystycznych aminokwasów, „cegiełek budulcowych” kolagenu tj. hydroksyproliny i hydroksylizyny. Witamina ta stymuluje również ekspresję genów tego białka w fibroblastach, a także odpowiada za proces dojrzewania chrząstki. Preparaty stosowane w regeneracji stawów najczęściej wzbogacane są w kwas hialuronowy oraz siarczan chondroityny. Te składniki są niezbędne w syntezie proteoglikanów, których udział w tkankach poddawanych dużym siłom ściskającym jak np. chrząstka stawowa jest znacznie wyższy i sięga nawet 8-10% suchej masy, podczas gdy w przypadku ścięgien i wiązadeł wynosi zaledwie ok. 0,2%.

Ważnym przesłanką przyjmowania suplementów kolagenowych jest regeneracja i utrzymanie młodego wyglądu skóry. Białko to wykazuje znaczną zdolność do wiązania i utrzymania wody, co w praktyce przekłada się na jej sprężystość, jędrność oraz właściwy poziom nawilżenia. Przykładowo 1 g kolagenu może związać od 1 do 22g wody w zależności od rodzaju i wieku tkanki łącznej, kwasowości lub zastosowanej wstępnej obróbki preparatu (np. chemicznej, enzymatycznej lub mechanicznej). Należy jednak pamiętać, że samo przyjmowanie preparatów kolagenowych nie zahamuje naturalnego procesu starzenia organizmu i nie zwiększy syntezy włókien kolagenowych odpowiedzialnych za młody wygląd skóry. Suplementacja tym białkiem to nic innego jak dostarczanie „niezbędnego budulca”, który jedynie wspomaga regenerację skóry przebiegającą z dynamiką stosowną do wieku. Korzystnym elementem jest również wzbogacanie tego typu preparatów w witaminy, mikroelementy czy przeciwutleniacze, które razem z komponentami kolagenu tworzą istotną barierę ochrony i regeneracji skóry.

W ostatnich latach prowadzone są również badania, w których próbuje określić się wpływ suplementacji kolagenem na przebieg chorób autoimmunologicznych takich hashimoto czy choroby układowe tkanki łącznej tj. toczeń rumieniowaty, układowe zapalenie naczyń, reumatoidalne zapalenie stawów i reaktywne zapalenie stawów. Mimo iż ciągle brakuje jednoznacznych dowodów, to wielu lekarzy potwierdza, że dieta bogata w kolagen i suplementacja tym białkiem wspomaga proces leczenia i znacznie łagodzi objawy choroby.

marek szołtysik

Dr inż. Marek Szołtysik

‹ Powrót

Comments are closed here.

SKLEP ONLINE